Katedra




Artykuły

Zarządzanie a ekonomia i inne dyscypliny jak np. informatyka (2)
16.01.2008, Marian Kuraś

Lepiej uczyć się rzeczy pożytecznych niż podziwianych
św. Augustyn

Poprzedni esej zakończyłem bombastycznym manifestem nawołującym do uczynienia kierunku informatycznego sztandarową specjalnością naszej Uczelni. Wiem, że jeszcze ani jesteśmy gotowi do wkroczenia na wcale nie łatwą drogę ale mającą jasno sprecyzowany cel służący studentom i zgodny z orientacją Uczelni. Uczelnia jest (może być) żywotnie zainteresowana w dynamicznym rozwoju bardzo dziś znaczącego kierunku badań i kształcenia. Przypomnijmy: przedmiotem naszego apelu jest utworzenie i rozwój specjalności w zakresie systemów informacyjnych zarządzania. Systemy informacyjne są jednoznacznie kategorią z dziedziny zarządzania, a więc z dziedziny, w której specjalizujemy się. Zachęcam Czytelników do lektury słownika podstawowych pojęć z dziedziny, nad którą rozprawiamy. Widać, że nawet w encyklopediach nie ma jednoznaczności w definicjach takich pojęć jak informacja czy system informacyjny. PrzejdĽmy zatem do analizy tych pojęć i zdefiniowanie ich stosownie do naszych zamierzeń ale i w zgodzie z literaturą. przedmiotu.

Przede wszystkim powinniśmy przyjąć definicję informatyki. W zamieszczonym słowniku mamy przegląd definicji1 . Szczególnie ważne są dla nas definicje informacji, która jest przedmiotem informatyki oraz systemu informacyjnego i informatycznego. Informacją jest coś, co zmniejsza entropię czyli nieokreśloność, niewiedzę, niejasność. Informatyka to dyscyplina naukowa zajmująca się przetwarzaniem informacji z użyciem komputerów. Proponuję zapoznanie się z innymi definicjami ze słownika i przyjęcie za poprawną definicję, według której to dziedzina badań i techniki wykorzystywane do gromadzenia i wykorzystania danych do informacyjnego wspomagania organizacji2. Trzeba przyjąć ogólny model wskazujący miejsce i rolę TI jako narzędzia zarządzania organizacja, jakim jest technika informacyjna3 TI a tym samym lepiej rozumieć jej rolę w organizacji4 ..

Spory pojęciowe w informatyce trwają niemal od jej powstania i jeszcze przez lata będą się przeciągać, ale my musimy przyjąć i poprawnie używać trafnych pojęć w celu precyzyjnego formułowania myśli. Przyjmijmy więc, że będziemy wykorzystywali pojęcie techniki informacyjnej jako synonimu techniki komputerowej, pojęcia technologii będziemy używać rozważnie i tylko w przypadku określania szeroko rozumianych opracowanych ... skończonych rozwiązań technicznych. Poza tym ze względu na profil uczelni zajmiemy się techniką informacyjną jako narzędziem zarządzania. Z tej przyczyny nasz model będzie uwzględniał przede wszystkim kontekst zarządzania i rozwiązania organizacyjne zapewniające osiąganie celów organizacji również dzięki wykorzystaniu TI do celów zarządzania. Inaczej mówiąc przede wszystkim będą nas zajmowały cele organizacji osiągane dzięki możliwym i w rezultacie zapewnienia dostępu do danych i procedur. Faktycznie my potrzebujemy zmiany systemu zarządzania zwiększającego szansę na przetrwanie i rozwój organizacji, przy czym chcemy / musimy zapewnić wzrost konkurencyjności / poprawę pozycji strategicznej. Tak więc wprowadzanie TI informacyjnej nie jest celem samym w sobie - jest celem jest stworzenie takich perspektyw dla zarządzania, że stworzy ono warunki dla sprawniejszych rozwiązań organizacyjnych. Takie szanse wiąże się z bardziej zaawansowaną i dostosowaną do potrzeb informacją. Wskazywanie TI jako Ľródła informacji jest nietrafne i zdradliwe. Informacja powstaje (nie sama) w świadomości jej odbiorcy a TI umożliwia wykorzystanie danych, jakie są odbiorcy potrzebne do zainicjowania procesów jej kreowania.

Wróćmy teraz do zapowiadanego modelu5 informatyki w zarządzaniu (rys. 3). Jego elementami składowymi są komponenty realne jak przede wszystkim te, które nazwać należy składnikami społecznymi i abstrakcyjnymi. Przedstawienie w postaci heterogenicznego modelu nominalnego ma przedstawić relacje pomiędzy fundamentalnymi pojęciami w obszarze systemu społecznego oraz zarządzania i techniki informacyjnej.



Rys. 3. Miejsce i rola techniki informacyjnej w zarządzaniu organizacją.


Naczelnym pojęciem stwarzającym ramy dla całego modelu jest misja organizacji wskazująca jej rację istnienia. Cele organizacji są formułowane stosownie do misji i do konieczności dyktowanych przez warunki otoczenia i ocenę potencjału organizacji. Niższe piętra modelu obejmują pojęcia tworzące system zarządzania strategia, organizacja: decyzje, działania i informacja będąca jej spoiwem. Obszar organizacji jest w ogóle całkowitą domeną człowieka i z tej przyczyny teoretycy i praktycy zarządzania zwracają uwagę, że zarządzanie (powodowanie by postępowali w pożądany sposób) w zupełności dotyczy działania ludzi6. Zwróćmy uwagę, że organizacja (elementy składowe i relacje między nimi)jest głównym czynnikiem konstytuującym system informacyjny. Odbiorcy danych są to osoby pełniące określone role organizacyjne i dla nich - zgodnie z ich wymaganiami, potrzebami i preferencjami. System informacyjny (SI) jest centralnym pojęciem organizacji. Jest definiowany jako system ludzkiego działania7, którego komponenty są: dane & metody & środki techniczne & organizacja & ludzie (Steinmueller, 1977). Obszar oddziaływania SI obejmuje wszystkie sfery zarządzania organizacją, a jego tworzenie (modernizacja) jest faktycznie zmianą systemu pracy -- work system (Alter, 2000) . W ten sposób musimy uznać za błąd przyjmowanie, że system informatyczny8 (SIt) a więc techniczna (technologiczna) część systemu informacyjnego może zastąpić cały system informacyjny.

SI tworzony jest (powinien być) w koordynacji z pozostałymi składnikami organizacyjnymi strategią składnikami i relacjami pomiędzy nimi oraz informacją9 niezbędną do wykonania zadań organizacyjnych.

Przewagą naszej Uczelni nad innymi w zakresie kształcenia na kierunku informatycznym było całościowe ujęcie informatyki w zarządzaniu oraz widzenie miejsca i roli informatyki jako instrumentu zarządzania. Takie ujęcie przedstawia postulowany model na rysunku 3. Model ten wskazuje sposób postępowania przy tworzeniu / modernizacji SI albo całej organizacji - systemu pracy. Wskazuje na potrzebę koncepcyjnego rozpracowania misji i celów organizacji przed przystąpieniem do tworzenia / przebudowy organizacji (systemu pracy) i jej systemu informacyjnego.

Warto zwrócić uwagę na postawienie tu w jednym rzędzie organizacji i systemu informacyjnego gdyż są to twory komplementarne. Organizacja wymaga SI i wytwarza go sobie stosownie do swych potrzeb i ograniczeń. Stworzenie i wdrożenie SIt prowadzi do reakcji organizacji polegającej na stworzeniu nowego SI czyli relacji dostosowawczych organizacji i rozwiązania technicznego SIt. Oznacza to najczęściej czasowy spadek sprawności organizacyjnej ze względu na wzajemne niedostosowanie / niesprawność organizacji i jej SI. Przebudowa organizacji musi być wykonywana jako integrujące zamierzenie obejmujące na gruncie SI całą organizację. Podejście polegające na zaprojektowaniu i wdrożeniu oprogramowania oraz pozostawieniu procedur organizacyjnych do 'przystosowania się' do rozwiązania technicznego jest z gruntu błędne. Procedury organizacyjne (scenariusze postępowania ludzi) to jest kwintesencja tego, co rozumiemy pod 'wprowadzaniem TI'. W rzeczywistości kierownictwu firmy zależy nie na nowoczesnym rozwiązaniu komputerowym a na kompleksowej zmianie organizacyjnej, która doprowadzi do znaczącej poprawy sprawności organizacyjnej odpowiadającej strategicznym potrzebom organizacji.

Nasi absolwenci uzyskując w wyniku odbytych studiów uzyskują umiejętność systemowego i strategicznego myślenia a to zapewnia przewagę na rynku pracy. W konfrontacji z absolwentami innych uczelni powinno to zapewnić bardziej sprawne posługiwanie się informacją, lepsze komunikowanie się i nastawienie praktyczne.


  1. Wykorzystano pięć encyklopedii sieciowych: EPWN - encyklopedia PWN, IPWN Internetowa Encyklopedia PWN -- Wirtualna Polska, WEW Wolna Encyklopedia - Wikipedia, EIIW -- Encyklopedia Internautica -- Interia > Wiedza, WIEM - Portal Wiedzy onet.pl. Przedstawione w słowniku definicje pojęć powinny Czytelnikowi pomóc w przeprowadzeniu krytycznej analizy i pełnego zrozumienia sensu podstawowych pojęć.
  2. Proponowana definicja określa informatykę stosowaną do zarządzania organizacją. Trzeba pamiętać, że informację tworzy człowiek, przekazuje innemu uczestnikowi i wykorzystuje do wykonywania powierzonych zadań. Posługuje się przy tym TI jako narzędziem wspierającym pozwalającym zwiększyć zdolność gromadzenia - ... - prezentacji danych, dzięki czemu mając dostęp do aktualnych opisów rzeczywistości i zaawansowanego przetworzenia danych w pożądany sposób możemy wygenerować swoistą informację i wykorzystać ją do podjęcia decyzji / działania.
  3. Technika informacyjna nie jest zdefiniowana w polskich encyklopediach. Jedynym wyjątkiem jest encyklopedia WIEM - Portal Wiedzy onet.pl, w której definiuje się TI (information technique) jako 'zbieranie, przetwarzanie, magazynowanie, przekazywanie i przedstawianie wszystkich rodzajów informacji, wartości pomiarowych, danych mowy, obrazów itp. Obejmuje ona również sposoby przekazywania wiadomości: informatykę, współdziałanie (interakcję) między maszynami, współdziałanie maszyny z człowiekiem oraz służące do tego urządzenia i oprogramowanie'. Generalnie technika (gr.) 'to całokształt tworzonych przez człowieka środków materialnych oraz reguł a także projektów posługiwania się tymi środkami oraz ich zdobywania i przekształcania; t. w tym znaczeniu jest nauką (Encyklopedia Internautica -- Interia > Wiedza).

    Technologia, które to pojęcie jest używane podobnie do języka angielskiego (information technology) oznacza w naszym języku naukę o technice, technikach. od lat używa się tego pojęcia w znaczeniu techniki a więc opracowanej kompletnej techniki, metody wytwarzania produktu. Technologia oznacza: 1) naukę o procesach wytwarzania lub przetwarzania surowców, półwyrobów i wyrobów. W zależności od rodzaju otrzymywanych produktów rozróżnia się m.in. technologię: metali (stali, metali nieżelaznych itp.), drewna, tworzyw sztucznych, budowy maszyn. Pojęcie technologii informatycznej jest w opinii autora semantycznie niepoprawne (technologia? i informatyka?), ale skoro jest używane trzeba wyjaśnić jego znaczenie. W encyklopedii sieciowej WIEM i 'Słowniku Encyklopedycznym Informatyka' (Płoski, 1999) technologia informatyczna to 'całość metod i środków przetwarzania informacji, czyli technologia informacyjna'.
  4. Organizacja to otwarty system społeczno-techniczny o zachowaniu rozmyślnym (zorientowany na osiąganie celu), w którym co najmniej dwa elementy to elementy zachowujące się rozmyślnie, między którymi zachodzi podział pracy (por. Zieleniewski, 1976). Pojęcie organizacji ma trojakie znaczenie: obiektowe (organizacja jako obiekt), atrybutowe (organizacja jako obiekt o określonym ustroju, strukturze) i czynnościowe (od organizować).
  5. Proponowany model jest modelem teoretycznym (metodol. konstrukcja hipotetyczna odwzorowująca dany rodzaj rzeczywistości w sposób uproszczony, sprowadzający jej cechy do związków najistotniejszych, budowana w celach heurystycznych.
  6. Wprawdzie pojawiają się w codziennej komunikacji pojęcia takie jak np. zarządzanie ryzykiem (z angielskiego - risk management), ale zwróćmy uwagę, że dotyczą one działania człowieka. To człowiek precyzuje, postrzega, formułuje i podejmuje ryzyko a nie np. nieosobowy komputer. Sterowanie ryzykiem jest sterowanie zachowaniem człowieka, które może wpłynąć na jego postępowanie takie, że ryzyko staje się akceptowalne dla organizacji.
  7. Miękki system (Checkland, 1993, 2003, Kuraś, 2004) system społeczny w skład składników którego wchodzą ludzie.
  8. System informatyczny to 'złożony program komputerowy lub zespół współdziałających ze sobą programów, przeznaczony do wykonywania określonych funkcji; np. system operacyjny, system zarządzania bazami danych' (IPWN, 2004). W skład SIt jako rozwiązania technicznego, komponentu SI wchodzą dane & metody & środki techniczne. Zewnętrznym dopełnieniem są ludzie i organizacja.
  9. Pamiętamy, że dane nie są jednoznaczne z informacją i dlatego ta druga musi być indywidualizowana. Pracownik potrzebuje danych, które musi umieć odpowiednio do potrzeb zinterpretować w celu wygenerowania informacji i wykorzystać ją do pożądanego / określonego działania.
Bibliografia:

Capurro, R, Hjørland, B. (2004). The Concept of Information. http://www.capurro.de/infoconcept.html
Checkland, P.C. (1993). Systems Thinking, Systems Practice. Chichester: John Wiley & Sons Ltd.
Checkland, P.C., Holwell. S. (2003). Information, Systems, Information Systems. Making Sense of the Field. Chichester-New York-Brisbane-Singapore-Toronto: John Wiley & Sons Ltd.
Dryden, G., Vos. J. (2003). Rewolucja w uczeniu. Poznań: Zysk i Spółka Wydawnictwo.
Iacocca, L. (1990) Autobiografia. Warszawa: Książka i Wiedza. Ives, B., Valacich, J., Watson, R.T., Zmud. R. et al. (2002). What every Business Student needs to know about Information Systems. Communications of the Association for Information Systems. Vol. 9.
Kuraś, M. (2005). System informacyjny - system informatyczny. Co poza nazwą różni te dwa obiekty? Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, w druku
Leavitt, Th. (1989). Thinking about Management. New York-Oxford-Singapore-Sydney-Toronto: The Free Press-Collier Macmillan, Canada-Maxwell Macmillan International.
Osiewicz, E. (2006). Wartość wiedzy w organizacji. Praca magisterka. Kraków: Akademia Ekonomiczna.
Płoski, Z, (1999). Słownik Encyklopedyczny - Informatyka. Warszawa: Wydawnictwo Europa.
Protest (2005) studentów uczelni ekonomicznych z kierunku informatyka i ekonometria. http://www.protest.friko.pl/
Senge, P.M. (1990). The Fifth Discipline: The Art. & Practice of the Learning Organization. New York: Doubleday/Currency.
Senge, P.M., Roberts, C., Ross, R.R., Smith, B,J., Kleiner,, A. (1994). The Fifth Discipline Fieldbook. Strategies and Tools for Building a Learning Organization. New York-London-Toronto: A Currency Book
Standardy (2006) akredytacji kierunku informatyka i ekonometria http://www.uka.amu.edu.pl/ekonometria.html
Steinmüller, W. (1977). Zautomatyzowane systemy informacyjne w administracji prywatnej i publicznej. Organizacja - Metoda - Technika. Nr. 1977/9
Zieleniewski, J. (1976). Organizacja i zarządzanie. Warszawa: PWN.
Alter. S. (2000). Are the Fundamental Concepts of Information Systems Mostly About Work Systems? Communications of the Association for Information Systems. Vol. 5. Art. 11.








Wróć Do góry