Katedra




Artykuły

Zarządzanie a ekonomia i inne dyscypliny jak np. informatyka (3)
17.01.2008, Marian Kuraś

Człowiek dorosły uczy się nieporównanie bardziej skutecznie i sprawnie,
gdy współuczestniczy w tworzeniu
i doborze zasobów dydaktycznych oraz programu studiów.
Carl Rogers, 1963

W poprzednim eseju starałem się przedstawić racje, dla których warto jest wybrać studia na kierunku informatycznym Wydziału Zarządzania naszej Uczelni. Informatyka i jej koronny rekwizyt - (mający 60 lat) komputer stał się nieodłącznym narzędziem zarządzania i codziennej pracy. Poza tym, że towarzyszy nam w wykonywaniu (za nas) żmudnych obliczeń dzięki swym możliwościom stał się instrumentem zmiany organizacyjnej. Zmiana organizacyjna jest następnym wyzwaniem w rozwoju systemów informacyjnych (Marcus. Benjamin, 2003), które już stały się niebywale sprawne dzięki wykorzystaniu TI. Powinny one nadal zmieniając się pozostawać czynnikiem podnoszącym produktywność nakładów na TI oraz zwiększającym konkurencyjność organizacji.

W tym eseju chciałbym zająć się perspektywami pracy po ukończeniu studiów, co jest bardzo ważną sprawą dla każdego studenta. Informatyka stała się przed laty bardzo obiecującą i perspektywiczną dziedziną studiów, jednak po latach okazało się, że te perspektywy zaczęły się ograniczać. Banki, w których rozwój zastosowań rodził popyt na rzesze informatyków z czasem ograniczyły (dzięki zastosowaniom TI) zatrudnienie w ogóle a zatrudnienie informatyków w szczególności. Potrzeby zatrudniania programistów zmniejszyły się kilkukrotnie, a nadal wzrasta zapotrzebowanie na analityków businessu w tym analityków systemów informacyjnych.

Studenci wybierający kierunek informatyczny powinni zdawać sobie sprawę z sylwetki absolwenta, jaką chce ukształtować Uczelnia. Będzie to jednoznaczne z poddaniem się rygorom tak ukierunkowanego kształcenia. Każdy student powinien sobie odpowiedzieć na proste pytanie: kim chcesz być po ukończeniu studiów? Znajomość profilu absolwenta pozwoli każdemu studentowi stworzenie indywidualnej wizji swojej kariery zawodowej, a mentorzy - pracownicy Uczelni pomogą w jej urealnieniu i doprecyzowaniu.

W tym cyklu esejów proponuję wybranie sylwetki analityka systemów informacyjnych jako najbardziej obiecującej. Analityk systemów informacyjnych1(por.: Kendall, 1999):
  • umie myśleć systemowo i strategicznie,
  • rozumie czym jest informacja i odróżnia ją od danych,
  • potrafi korzystając z dostępnych instrumentów stworzyć narzędzia organizacyjne zapewniające jej uczestnikom dostęp i wykorzystanie informacji do wykonywania zadań,
  • rozumie znaczenie i rolę informacji w organizacji,
  • patrzy na organizację systemowo i strategicznie,
  • dobrze komunikuje2 się ze współpracownikami i z szeroko rozumianymi klientami,
  • nieustannie analizuje funkcjonowanie organizacji, stawia hipotezy organizacyjne i rozumiejąc istotę zmiany organizacyjnej3 staje się jej animatorem,
  • właściwie widzi rolę TI i rozumiejąc potrzeby organizacji trafnie i efektywnie potrafi wskazać jej odpowiednie zastosowania,
  • potrafi zaprojektować organizację i techniczne rozwiązania systemu informacyjnego.
Reasumując analityk systemów informacyjnych (ASI) potrafi dostrzegając cienką różnicę między informacją a danymi wskazać i doradzić, jakie dane są potrzebne ludziom w organizacji. W oparciu o trafną analizę potrzeb informacyjnych analityk jest w stanie zaproponować zmiany w systemie informacyjnym oraz w zakresie narzędzia tego systemu - w systemie informatycznym. Analityk systemów informacyjnych jest bowiem specjalistą w zakresie organizacji (i zarządzania) biegle posługującym się narzędziami określanymi w literaturze mianem techniki (technologii) organizacji.

Zakres umiejętności, jakie powinien posiąść w toku studiów praktyczną wiedzę z zakresu szerokiej gamy przedmiotów takich jak:
  • zarządzanie (general management),
  • zarządzanie strategiczne,
  • informatyka - projektowanie systemów i programowanie oraz problemy organizacyjne zastosowań TI w organizacji,
  • sterowanie (zarządzanie) zmianą organizacyjną,
  • zarządzanie personelem,
  • komunikacja - interpersonalna i społeczna,
  • statystyka i ekonometria,
  • przedmioty ekonomiczne,
  • oraz przedmioty ogólne.
Jak widać z przedstawionych wymagań program takich studiów może być poważnym wyzwaniem dla potencjalnych adeptów. Z pewnością spotka się jednak z witalnym zainteresowaniem adeptów, gdyż taki profil absolwenta będzie akceptowany. Pracodawcy już poszukują tego rodzaju pracowników, których kształcenie powinno stać się standardem i wskutek coraz wyraĽniej artykułowanych wymagań pracodawców powinny nastąpić zmiany w systemie edukacyjnym. Wymagania te są wyraĽne i ulegają przyspieszeniu, co można spostrzec w statystykach starających się na studia i śledząc obserwacje karier absolwentów. Wiele zabiegów będzie wymagało opracowanie siatki, która umożliwi / ułatwi / usprawni studiowanie.

Analityk SI / analityk businessu jest 'zatrudniany przez firmy w celu oceny zastosowań TI oraz funkcji i procedur businessowych' (Learn, 2006). Taki orientacyjnie był cel powołania kierunku i jego funkcjonowania na Wydziale Zarządzania. Wzorcowy program studiów, opracowany przez zespół roboczy AIS (Association for Information Systems) -- IS2002 i MSIS 2000 jest dostępny w sieci. W latach 1992-99 grupa studentów kierunku4 uczestniczyła w zajęciach według programu zbliżonego do wzorca IS/MSIS. Wszyscy z trzydzieściorga mają zaawansowaną karierę -- wszyscy mają trwałą i dobrze rozwijającą się pracę: pracują w dobrych / wielkich firmach: międzynarodowych (internationals - 8), zagranicznych (5) i krajowych (17), dwoje zrobiło doktoraty (troje je przygotowuje). Ocenę przydatności decyzji studentów, którzy tę specjalność (choć nie w pełni zaprojektowaną ukończyli) mogą ocenić wszyscy zainteresowani w oparciu o opinie przedstawione w ankietach dostępnych na stronie autora http://ki.ae.krakow.pl/~kurasm/ (zakładka 'ważne ogłoszenia').

Stworzenie specjalności analityka systemów informacyjnych, jako specjalności wyjątkowo przystającej i doniosłej w zarządzaniu, pozwoli zrozumieć czemu ma służyć informatyka w zarządzaniu. Informatyka zwana u nas informatyką ekonomiczną jawi się jako immanentny obszar sfery zarządzania. Dziś gdy szczególną uwagę poświęca się roli informacji w zarządzaniu i gdy do dyspozycji pozostają narzędzia techniczne zwiększające potencjał ludzi powinno się zmienić podejście do wykorzystania informatyki jako narzędzia zarządzania5 .

Obecnie kształci się w zakresie informatyki jako ewentualnie przydatnej ale autonomicznej dziedziny. Postępujący tymczasem rozwój zastosowań TI zaczął znacznie wyprzedzać tematykę oferowanych zajęć. Logika programu studiów informatycznych pozostaje niezmieniona od początku lat 70tych, przy czym informatyka, która przyciąga kandydatów na studia jest współgospodarzem obok dyscypliny dominującej (kiedyś rachunkowości a od blisko 20 lat statystyki i ekonometrii).

Wydaje się w pełni uzasadnioną zmiana filozofii kształcenia w kierunku:
  • kształcić ludzi mających stać się potencjalną siłą sprawczą rozwoju a nie dodatkiem do istniejących organizacji ani do techniki (technologii),
  • kształcić zgodnie z zasadą: 'mierz siły na zamiary a nie zamiary podług sił'
  • uwzględniać fakt, że to studenci formułują / tworzą / kreują / budują (swoją) wiedzę a nie dostają jej w 'procesie nauczania ',
  • ściślej zintegrować narzędzia zarządzania, jakimi są komputery z technikami statystyki i ekonometrii na gruncie zarządzania,
  • zgodnie z sentencją wygłoszoną przez P. Barron (Xerox Corporation) -- naszym celem jest doskonalenie ludzi a nie komputerów (Cash, et al., 1992),
  • uczący powinni mieć świadomość swej misji / roli sformułowanej przez Prof. Chrisa Argyrisa (brzmi ona następująco: to teach smart People how to learn) i uwzględniać w swej działalności,
  • uczenie zarządzania musi być praktyczne jak praktyczną dziedziną jest samo zarządzanie -- program i jego wykonywanie musi stosować się do uznanej zasady, w myśl której uczymy się praktykując - praktykujemy ucząc się,
  • zapewnić sprawną komunikację wszystkich uczestników procesu kształcenia - profesorów - studentów i administracji,
  • wykorzystać na szeroką skalę internet jako medium edukacyjne (udostępnianie zasobów, oferowanie wirtualnych prezentacji, usprawnianie komunikacji, ...) stwarzające nowe możliwości tak samokształcenia, pracy zespołowej jak i korespondencji między uczestnikami procesu.

Wnioski i rekomendacje.

Tak szeroko zakrojona zmiana podejścia do kształcenia informatycznego zaowocuje znacznym wzmocnieniem pozycji Uczelni na rynku usług edukacyjnych. Zgodnie z zasadą sformułowaną przez M.E. Portera 'odważ się różnić' (por.: Jackson, 1997) powinniśmy podjąć próbę wypracowania oryginalnego programu ukierunkowanego absolwentów, rozumiejących, że:
  1. potencjał organizacji zwiększa nie samo wprowadzenie TI a jej wykorzystanie do zmiany organizacyjnej, które stwarza nowe strategiczne możliwości (Marcus. Benjamin, 2003),
  2. znajomość i umiejętność przystosowania systemu informacyjnego do potrzeb konkretnej organizacji jest koronną umiejętnością wynikającą ze zdolności dokonywania nieustannej analizy jej wymagań informacyjnych,
  3. umiejętność zintegrowanego traktowania narzędzi takich jak sprzęt i oprogramowanie oraz metody statystyczne i ich wykorzystanie do rozwiązywania praktycznych problemów zarządzania może zwiększyć jego przewagę na rynku pracy,
  4. zastosowanie TI (zmiana techniczna, technologiczna) jest tylko warunkiem koniecznym ale nie wystarczającym do organizacyjnej zmiany strategicznej (Markus, Benjamin, 2003),
  5. rozwiązania TI należy postrzegać jako doskonałe medium (ang.: commodity) i traktować je jak każdy inny czynnik produkcji (Carr, 2003), w obecnej dobie nieodzowny dla każdego potencjalnego użytkownika,
  6. zgodnie z przytoczoną wcześniej myślą prof. C. Rogersa studenci mogą i powinni aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu programu studiów poprzez wybór przedmiotów dopuszczalnych dla specjalności zgodnie z zaleceniami mentora5(coacha).
Przedstawione we wnioskach i zaleceniach przedsięwzięcia powinny zapewnić zwiększenie zainteresowania kierunkiem informatyki w naszej Uczelni i tuszę, że przekonujące są dowody celowości i wykonalności.


  1. Inną definicję analityka systemów informatycznych / analityka systemów komputerowych można zaleĽć pod adresem http://www.calmis.ca.gov/file/occguide/COMPUSYS.HTM. Jest to definicja dotycząca pracy projektanta 'komputerowych systemów informacyjnych'. My jesteśmy zainteresowani projektowaniem systemów informacyjnych a więc kompleksowych, wyspecjalizowanych systemów zarządzania.
  2. Umiejętność sprawnego komunikowania się jest nieodzowna do wykonywania zadań w obszarze zarządzania, a szczególnie cenna w zawodzie organizatora a zwłaszcza w obszarze wspomagania procesów informacyjnych, które są immanentną właściwością człowieka. Trzeba wiedzieć, że wśród osób specjalizujących się w informatyce (TI) zauważa się głębokie problemy komunikacyjne (Adams, A., Sasse, M.A., 1999, James, J., 2006).
  3. Zmiana organizacyjna jest głównym wyzwaniem dzisiejszych organizacji i zdolność do jej przeprowadzania jest nieocenioną umiejętnością wysoko cenioną przez pracodawców.
  4. W przedstawianej grupie dominują uczestnicy seminarium 'Projektowanie Systemów Informacyjnych), ale w ogóle są to studenci czterech lat (1994 - 1998). Wypełnione przez tych absolwentów ankiety można znaleĽć na stronie http://ki.ae.krakow.pl/~kurasm/ w zakładce 'ważne ogłoszenia' ankieta 1, ..., 21. Zwracam uwagę, że tworząca elitę kierunku w latach 90-tych grupa 30 badanych studentów nie tylko studiowała, ale jednocześnie pracowała. Trzy prace ze wspomnianego seminarium wzięły udział w konkursie na najlepszą pracę magisterską z zakresu informatyki ekonomicznej i otrzymały w dwóch edycjach I, II i III nagrodę. Świadczy to dowodnie o naszych możliwościach kształcenia co najmniej tak dobrego jak w innych uczelniach w obszarze naszej specjalizacji.
  5. Od lat w literaturze komputer i narzędzia towarzyszące są określane mianem techniki zarządzania / organizacji (management technology).
  6. P. Senge ujął to następująco: nikt, nigdy, nikogo, niczego nie nauczył szczególnie wbrew woli i bez zdeterminowanego zamierzonego działania ucznia (z dyskusji podczas kongresu Wirtschaftsinformatik'97 w Berlinie). Wiedza, która jest celem każdego studenta to według P.Senge 'umiejętność znalezienia i wykorzystania informacji do skutecznego i efektywnego działania'.
  7. Wzorców organizacyjnych przyjęcia odpowiadającego rozwiązania dostarczają przykłady dowolnych uniwersytetów z krajów zachodnich.
Bibliografia:

Adams, A., Sasse, M.A. (1999). Users are not the Enemy. Communications of the ACM. Vol.42. No. 12.
Argyris. Ch. (1991). Teaching Smart People How to Learn. Harvard Business Review. May-June.
Carr, N.C. (2003). IT doesn't matter. Harvard Business Review. May, 2003.
Cash, J.I.Jr. McFarlan, F.W., McKenney, J.L., Applegate, L.M. (1992). Corporate Information Systems Management. Text and Cases. 3rd Edition. Homewood Ill., Boston, Ma.: IRWIN.
Galliers, R.D., Leidner, D.,E. (eds.) (2003). Strategic Information Management. Challenges and Strategies in Managing Information Systems. 3rd Edition. Oxford—Amsterdam-Boston—London-New York-...-Tokyo: Butterworth-Heinemann.
IS (2002). IS 2002 Curriculum Guidelines for Undergraduate Degree Programs in Information Systems. http://acm.org/education/curricula.html.
Ives, B., Valacich, J., Watson, R.T., Zmud. R. et al. (2002). What every Business Student needs to know about Information Systems. Communications of the Association for Information Systems. Vol. 9.
Jackson, T. (1997). Dare to be Different. An Interview with M.E.Porter. Financial Times 1997/02/10.
James, J. (2006). Geeks and Communication Skills. link
Kendall, K.E., Kendall. J.E. (1999). Systems Analysis and Design. 4th Edition. Upper Saddle River. N.J.: Prentice Hall.
Kirschenbaum, H., Henderson, V.L. (eds,) (1992), The Carl Rogers Reader. London: Constable.
Labor (1995) Market Information. Computer Systems Analyst. http://www.calmis.ca.gov/file/occguide/COMPUSYS.HTM
Learn (2006) Direct. Systems Analyst. The Work. http://www.learndirect-advice.co.uk/helpwithyourcareer/jobprofiles/profiles/profile882/
Markus, M.L., Benjamin, R.I. (2003). Change Management Strategy. Change Agentry - the Next Information Systems Frontier [in:] Galliers, R.D., Leidner, D.E. (eds.) (2003).
MSIS (2000). Model Curriculum and Guidelines for Graduate Degree Programs in Information Systems. http://acm.org/education/curricula.html









Wróć Do góry